Cəbrayıl rayonu Kiçik Qafqaz dağlarının cənub-şərqində, Araz çayının sol sahilində yerləşir. Cənub tərəfdən İran İslam Respublikası, cənub-qərbdən Zəngilan, qərbdən Qubadlı, şimaldan Xocavənd, şərqdən isə Füzuli rayonları ilə həmsərhəddir. 

Sahəsi 1050 kvadratkilometrdir. Tərkibinə 1 şəhər, 4 qəsəbə və 92 kənd daxildir. 
Cəbrayıl rayonu Azərbaycanın tarixi abidələri, eyni zamanda dini təyinatlı abidələri ilə zəngin rayonlarından hesab olunur. Rayonun köhnə qəbiristanında qədim yazılar yazılmış bir lövhə parçası aşkar olunmuşdur. Həmin yerdə, yolun qırağında isə iki başdaşı vardır. Başdaşılarının yuxarı hissəsində heyvan təsvirləri - dağ keçiləri və Qobustan qayaüstü təsvirlərini xatırladan müxtəlif tamqalar həkk edilmişdir. Cəbrayılın ətrafında müxtəlif bədii formaya malik qəbir daşları vardır, onlardan qoç heykəli olan ikisi Azərbaycanın digər dağətəyi rayonlarındakı abidələrin analogiyasıdır. 

Cəbrayıl rayonunda müxtəlif türbələr - Dağtumas kəndində XIII-XVI əsrlərə aid türbə, Şıxlar kəndində yerləşən Şıxbaba türbəsi (XIV əsr), Xubyarlı kəndində XVI əsrə aid səkkizguşəli türbə və onlarla başqa tarixi-dini memarlıq nümunələri vardır.  
Ermənistan silahlı qüvvələri 23 avqust 1993-cü ildə rayonu işğal etdikdən sonra buradakı yaşayış məskənləri ilə yanaşı, tarixi-dini abidələr də məhv olunmuşdur. Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə rəşadətli Ordumuz tərəfindən 3 oktyabr 2020-ci ildə Cəbrayıl rayonu işğaldan azad edilmişdir. Rayonun işğaldan azad edilməsi nəticəsində oradakı tarixi, memarlıq abidələrimiz də erməni əsarətindən qurtulmuşdur.

Tarixi-dini abidələri 

Məscid (XVI əsr) – Çələbilər kəndi
Məscid (XIX əsr) – Papı kəndi
Məscid – Daşkəsən kəndi 
Məscid (XIX əsr) – Məzrə kəndi
Məscid (XIX əsr) – Süleymanlı kəndi 

Ziyarətgahları

Türbə (Sərdabə) (XIII-XIV əsrlər) – Dağtumas kəndi
Səkkizguşəli türbə (XVII əsr) – Xubyarlı kəndi 
Dairəvi türbə (XVII əsr) – Xubyarlı kəndi 
Daş məqbərə (1307-1308-ci illər) – Şıxlar kəndi 
Qəbiristan (orta əsrlər) – Cəbrayıl şəhəri 
Qəbiristan (XVII-XVIII əsrlər) – Karxulu kəndi
Qəbiristan (orta əsrlər) – Sirik kəndi
Qəbiristan (orta əsrlər) – Diridağ dağında
Qəbiristan (orta əsrlər) – Şıxlar kəndi 
Şıxbaba (Dairəvi) türbəsi (XIV) əsr – Şıxlar kəndi 
Mazannənə məqbərəsi (b.e ə.) – Xələfli kəndi 
Mərmərnənə məqbərəsi (b.e.ə.) – Xələfli kəndi 
Xırda pir – Balyand kəndi 
İspiri ocağı – Balyand kəndi 
Zingir ocağı – Cəfərabad kəndi 
Hacı Qaraman ocağı – Dağtumas kəndi 
Çaxmaq piri – Tinli kəndi 
Müqəddəs Düldül ziyarətgahı – Hacılı kəndi 
Qarı ocağı – Horovlu kəndi 
Pir Əhməd – Yarəhmədli kəndi 
Lalə ocağı – Böyük Mərcanlı kəndi 
Seyid ocağı – Əfəndilər kəndi 
Çələbi ocağı – Horovlu kəndi 
Hacı Qaraman ziyarətgahı – Çələbilər kəndi 
Qara daş ziyarətgahı 
Miri evi ziyarətgahı – Quycaq kəndi 
Düldül ziyarətgahı – Balyand kəndi 
Əfəndilər piri – Əfəndilər kəndi 
Qərib Seyid ziyarətgahı – Tatar kəndi 
Tumas ata ziyarətgahı – Dağtumas kəndi 
Cəbrayıl ata ziyarətgahı 
Xubyarlı piri – Xubyarlı kəndi 
Qərər piri – Qərər kəndi 
Sarı ocaq – Hovorlu kəndi 
Qurbantəpə ziyarətgahı 
İncirli piri ziyarətgahı – Şahvəlli kəndi
Qasım Baba piri – Minbaşlı kəndi 
Düldül ziyarətgahı – Gödəklər kəndi 
Yel ziyarətgahı – Çaxırlı kəndi
Yel ziyarətgahı – Əmirvarlı kəndi 
Seyid ziyarətgahı – Cocuq Mərcanlı kəndi 
Qara Molla ziyarətgahı – Daşkəsən kəndi 
Qarnıyarıq ziyarətgahı – Cəfərabad kəndi 
Dağdağan ocağı – Qumlaq kəndi 
Çomaq ata ziyarətgahı – Dağtumas kəndi 
Düldül ziyarətgahı – Hacılı kəndi      

Tarixi memarlıq abidələri 

Ağoğlan nekropolu (ilk orta əsrlər) – Cəbrayıl şəhəri
Məscidtəpə kurqanı (Tunc dövrü) – Qalacıq kəndi 
Qız qalası (XII əsr) – Xələfli qəsəbəsi (Diridağ ərazisi)
Qala bürcü (V-VI əsrlər) – Sirik kəndi 
Canqulu kurqanı (Tunc dövrü) – Mahmudlu kəndi
Quştəpə kurqanı (Tunc dövrü) – Mahmudlu kəndi

Karxulu kurqanları və yaşayış yeri (Tunc dövrü) – Karxulu kəndi
Naftalı kurqanları (Son Tunc və İlk Dəmir dövrü) – Naftalı kəndi
İmanqazantəpə kurqanı (son tünc dövrü) – Şıxlar kəndi
Qışlaq kurqanları və yaşayış yeri (Son Tunc və İlk Dəmir dövrü) – Qışlaq kəndi
Hovuslu kurqanları (Son Tunc və İlk Dəmir dövrü) – Hovuslu kəndi
Cinlitəpə yaşayış yeri – Horovlu kəndi
“Divlər sarayı” – Dağtumas kəndi 
Siklop tikililəri (b.e.ə. III minillik) – Tatar kəndi 
“Şəhərşik qalıqları”, “Qışlaq yerləri” (b.e.ə. II minillik) – Şıxlar kəndi 
On bir aşırımlı Xudafərin körpüsü (b.e.ə. V əsr) – Qumlaq kəndi 
On beş aşırımlı Xudafərin körpüsü (b.e.ə. VII əsr) – Qumlaq kəndi 
Kəhrizlər (b.e.ə. I əsr) – Mahmudlu kəndi 
Başıkəsik günbəz (XIII-XIV əsrlər) – Xələfli qəsəbəsi 
Ərəb yazıları ilə qoyun abidəsi (XV əsr) – Şıxlar kəndi 
Xanəgah – Xubyarlı kəndi 
Xanəgah – Şıxlar kəndi